Ga je samenwonen, dan regel je wettelijk gezien niets automatisch met elkaar. Anders dan bij trouwen of een geregistreerd partnerschap, zijn de rechten en plichten bij samenwonen niet vastgelegd in de wet. Dat klinkt vrijblijvend, maar in de praktijk heeft samenwonen wel degelijk gevolgen. Op het gebied van belasting, wonen, erfenis en financiën zijn er zaken die je goed moet regelen. Dit artikel legt uit waar je aan denkt en wat je kunt vastleggen.
Wat regelt de wet wel en niet bij samenwonen?
Als je gaat samenwonen, geldt er geen wettelijke onderhoudsplicht tussen jou en je partner. Ook heb je geen automatisch erfrecht. Dit zijn rechten die gehuwden of geregistreerde partners wel automatisch hebben. Als ongehuwd samenwonend stel bouw je die rechten niet op, tenzij je zelf actief stappen onderneemt.
Wat de wet wel regelt, is dat jullie allebei eigenaar blijven van wat je persoonlijk bezit. Spullen die je meeneemt de woning in, blijven van jou. Koop je samen iets, dan zijn jullie beiden mede-eigenaar. Dat lijkt logisch, maar kan bij een scheiding voor onduidelijkheid zorgen als er niets op papier staat.
Samenwooncontract: waarom het slim is om dit te regelen
Een samenlevingscontract is een overeenkomst die je bij de notaris laat opstellen. Daarin leg je vast hoe jullie de kosten verdelen, wie wat bezit en wat er gebeurt als de relatie eindigt. Het is niet verplicht, maar het geeft wel duidelijkheid en bescherming aan beide kanten.
In een samenlevingscontract kun je onder andere vastleggen:
- Hoe jullie de woonlasten en vaste kosten verdelen
- Wie eigenaar is van gezamenlijk aangeschafte spullen
- Of en hoe jullie een gemeenschappelijke pot opbouwen
- Wat er met de woning gebeurt als de relatie eindigt
- Of er een alimentatieregeling geldt bij een scheiding
Zonder dit contract heb je bij een scheiding geen recht op een uitkering van je ex-partner, tenzij jullie dat zelf hebben afgesproken en vastgelegd.
Wat zijn je rechten als huurder bij samenwonen?
Huren jullie een woning samen, dan staat vaak maar één persoon in het huurcontract. De andere partner is dan geen officiële huurder en heeft daardoor minder rechten. Als de hoofdhuurder vertrekt of overlijdt, kan de achterblijvende partner het huurcontract niet automatisch overnemen.
Je kunt medehuurder worden, maar dat gaat niet vanzelf. De verhuurder moet hier toestemming voor geven. Een rechter kan ook toestemming verlenen als de verhuurder weigert. Daarvoor moet je doorgaans al minstens twee jaar op hetzelfde adres samenwonen. Als medehuurder heb je dezelfde rechten en plichten als de hoofdhuurder, ook al sta je niet als eerste op het contract.
Het is verstandig om dit snel te regelen. Zo bescherm je jezelf als de situatie onverwacht verandert.
Fiscale gevolgen: belasting en toeslagen
Samenwonen heeft wel gevolgen voor belasting en toeslagen. Als jullie op hetzelfde adres staan ingeschreven, ziet de Belastingdienst jullie als fiscale partners. Dit kan voordelen opleveren, bijvoorbeeld bij het verdelen van aftrekposten zoals de hypotheekrente.
Tegelijk heeft fiscaal partnerschap ook invloed op toeslagen zoals huurtoeslag en zorgtoeslag. Het inkomen van beide partners telt dan mee. Dit kan betekenen dat je minder toeslag ontvangt dan wanneer je alleen woont. Controleer dit altijd vooraf via de website van de Belastingdienst.
Erfenis en overlijden: niets is automatisch geregeld
Dit is het punt waar veel samenwonende stellen over struikelen. Als je partner overlijdt zonder testament, erven jullie niets van elkaar. Het wettelijk erfrecht geldt alleen voor gehuwden, geregistreerde partners en bloedverwanten. Als ongehuwd samenwonend stel val je daar buiten.
Wil je dat je partner jou erft, dan moeten jullie dat vastleggen in een testament. Dat doet elke partner afzonderlijk bij de notaris. Daarin kun je ook afspreken wie er in de woning mag blijven wonen na overlijden van de ander.
Heb je samen een koopwoning, dan is het ook verstandig om na te denken over een levensverzekering. Zo kan de achterblijvende partner de hypotheek blijven betalen.
Praktische checklist voor samenwoners
- Stel een samenlevingscontract op bij de notaris
- Regel wie medehuurder wordt als jullie huren
- Bekijk of jullie fiscaal partner zijn en wat dat betekent voor toeslagen
- Maak een testament als jullie elkaar willen laten erven
- Overweeg een levensverzekering bij een koopwoning
- Leg gezamenlijke aankopen vast om discussies te voorkomen
- Spreek af hoe jullie omgaan met schulden die één van beiden maakt
Goed geregeld geeft rust
Samenwonen zonder huwelijk biedt vrijheid, maar die vrijheid betekent ook dat je zelf verantwoordelijk bent voor je bescherming. De wet doet het niet automatisch voor je. Door een samenlevingscontract op te stellen, medehuurder te worden en een testament te maken, geef je jezelf en je partner een stevige basis. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn, maar het vraagt wel om een bewuste stap.
Veelgestelde vragen
Wat gebeurt er met de huurwoning als mijn partner overlijdt en ik geen medehuurder ben?
Als jij geen medehuurder bent en je partner overlijdt, heb je geen automatisch recht om in de huurwoning te blijven. De verhuurder kan het huurcontract beëindigen. Om dit te voorkomen, kun je de verhuurder vragen om jou alsnog als medehuurder te registreren, bij voorkeur nog tijdens de relatie.
Hebben samenwoners recht op alimentatie na een scheiding?
Samenwoners hebben geen automatisch recht op alimentatie. Dat recht bestaat wel voor gehuwden en geregistreerde partners. Wil je dit toch regelen, dan leg je het vast in een samenlevingscontract. Staat het er niet in, dan heb je er geen aanspraak op.
Zijn samenwoners automatisch elkaars fiscale partner?
Samenwoners zijn fiscale partners als zij op hetzelfde adres staan ingeschreven bij de gemeente en aan bepaalde voorwaarden voldoen, zoals een samenlevingscontract of een kind samen. Fiscaal partnerschap heeft gevolgen voor aftrekposten en toeslagen. Controleer je situatie via de Belastingdienst.
Wat is het verschil tussen samenwonen met en zonder samenlevingscontract?
Zonder samenlevingscontract zijn er nauwelijks juridische afspraken tussen samenwonende partners. Bij een scheiding of overlijden is er geen wettelijke bescherming. Met een samenlevingscontract leg je zelf vast hoe jullie de kosten verdelen, wat er bij scheiding gebeurt en wie wat bezit. Dat geeft beiden meer zekerheid.
